Dit doet een gebrek aan lichamelijk contact tijdens de coronacrisis met je.

Hoewel de coronamaatregelen langzaam worden versoepeld, blijft anderhalve meter afstand houden voorlopig de norm. Een unieke situatie met unieke gevolgen. Wat zegt de wetenschap over de psychologische effecten van een gebrek aan lichamelijk contact?

Afstand houden van mensen met wie je niet samenwoont is sinds het begin van de quarantaine de nieuwe norm, ook nu de maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus geleidelijk worden versoepeld.

Je kunt elkaar nu bijvoorbeeld wel zien, maar niet aanraken. Eenzaamheid, chronische stress en een verhoogd risico op gezondheidsproblemen kunnen het gevolg zijn van afstand houden.

Lichamelijke functie

Fysiek contact is om twee redenen heel belangrijk voor de mens, zegt Paul van Lange, hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit. Enerzijds is er een lichamelijke, biologische functie. In een veilige sfeer zorgt aanraking namelijk voor ontspanning en vermindering van stress.

“Dat relaxte gevoel komt tot uitdrukking in bijvoorbeeld een verlaging van het stresshormoon cortisol en een verhoging van oxytocine dat bekend staat als ‘knuffelhormoon’.”

Sociaal-communicatieve functie

Anderzijds heeft aanraking een sociaal-communicatieve functie. “Als iemand je spontaan en op een natuurlijke manier aanraakt, gaat daar heel veel vertrouwen van uit. Je krijgt een veilig gevoel bij die persoon.”

“Uit onderzoek is bijvoorbeeld gebleken dat een serveerster die een gast, ongeacht sekse, even bij de onderarm aanraakt veel meer fooi krijgt. Een ander onderzoek heeft aangetoond dat mensen die voor aanvang van een spelletje de opdracht krijgen om elkaar even aan te raken, veel sterker geneigd zijn om elkaar te helpen.”

Om het positieve effect van aanraking te onderstrepen, gebruikt Van Lange een voorbeeld uit de voetbalwereld. “Stel dat je in het stadion zit. Jouw club scoort en een vriend of kennis slaat uit blijdschap een arm om je heen. Door die aanraking is het net alsof je het geluksmoment nog meer uitvergroot.”

Natuurlijke behoefte

Daarnaast zijn jonge kinderen het levende bewijs dat de mens van nature behoefte heeft aan aanraking. In de eerste vijf jaar is lichamelijk contact tussen een kind en de opvoeders zelfs van cruciaal belang, zegt Van Lange.

“Kleine kinderen zijn afhankelijk en kwetsbaar. Zij kunnen zichzelf nog niet redden en hebben, voor een goede sociale en cognitieve ontwikkeling, mensen nodig die ze vertrouwen en waarbij ze zich veilig voelen.”

“Hetzelfde geldt voor mensen die door ouderdom kwetsbaarder zijn. Vandaar ook dat het gebrek aan fysiek contact een extra zware wissel heeft getrokken op mensen in verpleeghuizen.”

Het effect

De vraag die zich in deze tijd van social distancing opdringt, is welk effect het langdurig uitblijven van lichamelijk contact heeft op je gedrag, emoties en gezondheid. “Strikt genomen weten we dat niet, omdat dat niet zo gemakkelijk te onderzoeken is”, moet Van Lange bekennen.

“Maar we kunnen wel aannemen dat iemand die nauwelijks tot geen signalen krijgt dat hij bij anderen veilig is, minder snel het gevoel zal hebben dat anderen hem zullen steunen in een kwetsbare situatie. Eenzaamheid, chronische stress en een verhoogd risico op gezondheidsproblemen kunnen het gevolg zijn.”

De mens is een sociaal dier

Nu elkaar aanraken even uit den boze is, bieden visuele vormen van contact soelaas; collega’s vergaderen via een videoverbinding, kleinkinderen zwaaien op afstand naar opa en oma. Maar dat wil volgens Van Lange niet zeggen dat de twee inwisselbaar zijn.

“Visueel contact kan een gebrek aan fysiek contact compenseren, maar niet volledig vervangen. De betekenis van een aanraking of een meelevend gebaar in het echt, is veel groter dan hetzelfde verhaal op afstand zonder aanraking.”

De virusuitbraak maakt eens te meer duidelijk dat de mens een sociaal dier is dat andere mensen nodig heeft, aldus Van Lange.